ESSS
MENUMENU

Scientific Library

ኢትዮጵያ እና የስልጣኔ መጀመሪያ (ክፍል አንድ)

የጥንት ጉዳዮችን በማጥናት አፈ ታሪክ እና ባህል በታሪካዊ መዛግብት ላይ እጅግ ጠቃሚ የሆነ ብርሃን ይሰጣሉ። በግሪክ አፈታሪክ ስለ ታላቁ ንጉሥ ሲፕየስ ታላቅ ዝና ያተረፈ ሲሆን ይህም እርሱ እና ቤተሰቡ በከዋክብት የተሞሉ ናቸው። የንጉሥ ሲፕየስ ሚስት ንግስት ካሲዮፒ እና የልጁ ልዕልት አንድሮሜዳ ነበሩ. ከኋላቸው ስማቸው የተሰየመው የሰለስቲያል ክዋክብት ሮያል ጎልማን (ደማቅ ህብረ ከዋክብት-CEPHEUS, CASSIOPEIA አንድሮሜዳ) በመባል ይታወቃሉ። ጥንታዊ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ገዢዎች ስማቸውን በኮከብ ካርታዎቻቸው ላይ የተቀረፁ ሊሆኑ እንደሚችሉ እንግዳ ሊመስሉ ይችላሉ። ነገር ግን የታሪክ ድምጽ በጣም አስፈላጊ ፍንጭ ይሰጠናል።

 


                        የሥነ ፈለክ ተመራማሪዎች የበለጠ ደማቅ ብርሃን የሚፈጥርሱፐርኖቫአገኙ።

 

የሥነ ፈለክ ተመራማሪዎች ከሁሉም የፍኖተ ሀሊብ (Milkyway)  ኮከቦች ከሚዋሃዱበት ደመናዎች ሁሉ የበለጠ ደማቅ ብርሃን የሚፈጥርሱፐርኖቫአገኙ።

ከዛሬ አስር ሺህ አመት በፊት አንድ ትልቅ ኮከብ ነድፏል:: አሁን ደግሞ የሥነ ፈለክ ተመራማሪዎች ቀደምት ተፈላጊው የሱፐርኖቫ (supernova) ግኝት ሊሆን ይችላል. በካሊፎርኒያ ሳንታካዝ ክሩሴዝ ጋዜጣ ዩኒቨርሲቲ እንደሚለው ከሆነ ሉቫርኒቫው ከዋክብካዊው ከዋክብት ከተዋሃዱት ሁሉ በላይ ደማቅ ነው. ይህ ብሩህ በአጽናፈ ሰማያችን ታሪክ ልዩ ስፍራው ሊሆን ስለሚችል ነውጊዜያዊ ኮከብየሚል ሰዓት ነው. ሲንዋይኖ (DES15E2mlf) ተብሎ የሚጠራው ግዙፍ ኖቬምበር በላሊን ግዙፍ የሱፐርኖቭቫልች ጋላክሲ (ረጨት) ግዙፍ የሆነ ጋላክሲ (ረጨት) ውስጥ ተካቷል. እነዚህ ክስተቶች የሚከሰቱት በብረትና ደካማ በሆኑ ከዋክብት በሚገኙ ትናንሽ እና ደካማ ባልሆኑ ጋላክሲዎች ውስጥ ነው. የጋላክሲው ጋዚጣ እንዲህ ባለ ጥንታዊ ጊዜ ውስጥ ስለነበረ እንኳን ግዙፍ ቁሳቁሶች በአንዱ ላይ የብረታ ብረት (ኒዩኖቫ) ሊኖራቸው ይችላል. ይህ አዲስ ክስተት በዚያን ዘመን የተከሰተውን የሱፐርኖቫስ ግኝቶች መኖራቸውን ያረጋግጣል, ይህም የቀድሞዎቹ ከዋክብት ከተለመደው የሱፐኖቭቫሌት ግዙፍ ፍንዳታ ጋር ሲነፃፀሩ በኋላ እራሳቸውን የሚያድሱ መሆናቸውን ያሳያል. ይህ ደግሞ ከዋክብቶች እንዴት እንደሚፈጠሩ ብዙ ይነግሩን ነበር. በዚያን ጊዜ ከሚገኙት ጋላክሲዎች መካከል አብዛኞቹ ዛሬ እኛ ካየነው እጅግ ያነሱ ብቻ አልነበሩም, ነገር ግን እነሱ ይበልጥ እምብዛም አልነበሩም. በሁሉም ዓይነት የጋላክሲዎች ውስጥ ምን ያህል ግዙፍ ክዋክብቶች እንዴት እንደሚሰሩ እና እንደሚሞቱ መገንዘብ ይችላሉ, እሱም አንድ ጊዜ በብረትድሃው ውስጥ ስለነበረው ስለ ፍኖተ ሃሊብ(Milkyway) ታሪክ ሊያስተምረን ይችላል.


የጁፒተር ታላቅ ቀይ ቅስጥ

የጁፒተር ታላቅ ቀይ ቅስጥ በጣም ታዋቂ ከሆኑት ገጽታዎች አንዱ ነው :: በመቶኞቹ ግዙፍ ለሚቆጠሩ ዓመታት በነዳጅ ግዙፍ አየር ውስጥ በጣም ኃይለኛ የሆነው አውሎ ነፋስ ከዓለማችን የሚበልጥ ሲሆን በአነስተኛ ቴሌስኮፕም እንኳን በቀላሉ ይታያል:: ትልቅ መጠነ ሰፊ እና ታዋቂ ቢሆንም ፕላኔተሪ ሳይንቲስቶችን ሳይቀር እያስገርመ እንደቀጠለ ነው. የናሳ የጁኖ ፕሮብ ባለፈው ሰኔ ወር ውስጥ በጣም ቅርብ በሆነ ርቅት የፕላኔቷ ስርአተ አዙሪት ላይ ባረገው ቅኝት በግዙፍ ፕላኔታችን ላይ በቅርብ ርቀት የሚገኘውን የታላቁ የጁፒተርን ቀይ ቅስትን ምርጥ ምስሎች መልሷል::

ከጁኖ መንኩራኩር የተመለሱት ምስሎች በጣም አስደናቂ ናቸው:: የጁኖ ምስለ መቅረጽ (ጁኖ ካም) 5,600 ማይል (9,000 ኪ.ሜ.) ከፍታ ላይ የሚገኘውን ታላቁን ቀይ ቅስት በአይነታ ብርሃን ውስጥ በርካታ የፐርቼል ፎቶግራፎች ማንሳት ችሏል:: ይሁን እንጂ ቆንጆ ሥዕሎች የጁኖ ብቸኛ ግብ አልነበሩም:: ስምንቱም የጠፈር መንኮራኩሩ ተጨማሪ መሣሪያዎች በፍልስጥ መተላለፊያዎች ላይም መረጃዎችን ይመዘግባሉ:: እነዚህ መሣሪያዎች ማግኔትሜትር, የሬዲዮ እና የፕላዝማ ሽክርክሪት, የማይክሮዌቭ ሬዲዮሜትር እና አንድ አልትራቫዮሌት ስፔክቶግራፍ ይገኙበታል:: የመርዛማ ውዝዋኔ (ዳይቭል) ውህዴን ከእነዚህ የእንቁ ዘመናዊ መሳሪያዎች ጋር በማጣመር, ሳይንቲስቶች ከመቼውም ጊዜ የበለጠ ሞዴል እንዲፈጥሩ አስችሏል ::


የመጀመሪያዋ እንስሳ በሕዋ ውስጥ

ስፑትኒክ -፩ ከመጠቀች ወር በማይሞላ ጊዜ ውስጥ ሶቪየቶች ሌላ የበለጠ አጓጊ የሆነች ሳተላይት ወደ ህዋ ለማምጠቅ ዝግጁዎች ነበሩ። ስፑትኒክ – ፪ 508 ኪ.ግ ክብደት የነበራትና ላይካ (Laika) በመባል የምትጠራ ውሻ በተሳፋሪነት ይዛ ነበር የተጓዘችው። ላይካ የነበራት የኦክስጅን ስንቅ እስኪያልቅ ድረስ ለአንድ ሳምንታት በህዋ ውስጥ በህይወት ቆይታለች።

 


ኤድዊን ሀብል

ኤድዊን ሀብል የኖረው ከ1889 እስከ 1953 ዓ/ም ሲሆን የሁለንታ ሳይንስ ተመራማሪ ከመሆኑ በፊት የህግ ሰው ነበረ፡፡ በ1919 ዓ/ም ካሊፎርኒያ የሚገኘውን የማውንት ዊልሰን የመመልከቻ ጣቢያ ከተቀላቀለ በኋላ በጋላክሲዎች ላይ ባደረገው ጥናት ከፍተኛ ማዕረጎችን አግኝቷል፡፡ በ1923 ዓ/ም የመጀመሪያውንና በአንድሮሜዳ ኔቢውላ ውስጥ የሚገኘውን ሚ የተባለ በተወሰነ የጊዜ ልዩነት ውስጥ የብርሃን መጠኑ የሚለዋወጥ ኮከን (Cepheid Variable Star) ያገኘ ሲሆን ጥናቱንም በመቀጠል ሌሎች ተመሳሳይ ጉዳዮችን መመርመሩ ለመጀመሪያ ጊዜ የሁለታንታ ትክክለኛ መጠን ኢንዲቀምር አስችሎታል፡፡ ሀብል በ1920 ዓ/ም በቀይ ለውጥ ወይም በሬድ ሽፍት (Red Shift) እና በርቀት መካከል ግንኙነት እንዳለ የደረሰበት ከመሆኑም በተጨማሪ እስካሁን ድረስ በማገልገል ላይ የሚገኘውን የጋላሲዎች ስርዓረተ መደብ ወይም ድልድል አብጅቷል፡፡


 

Copyright © 2018 Ethiopian Space Science Society. Designed by Techno Bros